ЯҢАЛЫКЛАР

Алмашынучан болыт. Явым - төшемсез. Төнлә һәм иртән урыны белән томан. Җил төньяк-көнчыгыштан 3-8 м/с. Төнлә һаваның минималь температурасы -4..-6, урыны белән -10. Көндез максималь температура +4..+9˚. Төнлә һәм иртән юлларда урыны белән көчле бозлавык.

Беренчеләр хәрәкәте" пилот төркемендэ тәрбияләнүчеләр үзләренең уку эшчәнлеген уңышлы дәвам итәләр. Тәҗрибәле остазлар җитәкчелегендә балалар үзләренең дәфтәрләрендәге биремнәрне кызыксынып эшлиләр. Аларның эше мотивация һәм энтузиазмның югары дәрәҗәсе белән аерылып тора, бу исә материалны нәтиҗәле үзләштерүгә һәм танып белү күнекмәләрен үстерүгә ярдәм итә.

Яз-табигатьнең күптән көтелгән уяну чоры, әмма кар эрү белән бергә сезонлы процесс — язгы ташу да килә. Ел саен актив кар эрү чоры мөһим сынау булып тора. Язгы ташудан килгән зыянны булдырмау өчен Янурыс авыл җирлегендә комплекслы превентив эшләр башкарыла, бу эш җирле халыкның иминлеген һәм милекнең сакланышын тәэмин итә.

(ГЛПС) - хантавируслар китереп чыгара торган кискен йогышлы авыру. Бу табигый-учак инфекциясе, ул еш кына авыр клиник агымга ия. Хантавирусларның чыганаклары-вак имезүчеләр, нигездә кимерүчеләр. Инфекция таралуның төп механизмы – аэроген: һава-тамчылы һәм һава-тузанлы, аларда вак имезүчеләрнең бүлендекләрендә булган кузгаткыч аэрозоль яки тузан болыты рәвешендә югары сулыш юллары аша кешенең үпкәсенә эләгә, аннан соң кан аша башка органнарга һәм тукымаларга тарала. Кимерүчеләрдә геморрагик бизгәк хроник инфекция кебек клиник билгеләрсез уза. Кимерүчеләр организмыннан вирус төкерек, сидек һәм тизәк белән бүленеп чыга һәм урман түшәмен, суны, туклану продуктларын зарарлый. Инфекцияне зарарланган тире аша йоктырган кимерүчеләр экскрементлары белән, шулай ук җәнлек кеше тешләгәндә төкерек белән контакт юлы мөмкин. Кеше эпидемиологик куркыныч тудырмый, кузгаткычның кешедән кешегә күчүе булмый. ГЛПСНЫҢ табигый учаклары яфраклы һәм катнаш урманнарда, урман-дала ландшафтларында бар. ГЛПС вирусының табигатьтәге чыганаклары булып: катнаш урманнарда яшәүче җирән кыр (Идел буе федераль округы, Россиянең Европа өлеше); кыр тычканы (Идел буе федераль округы); соры күсе һәм Көнчыгыш Азия тычканы (Ерак Көнчыгыш торак пунктларында); Кавказ урман тычканы (зур Сочи районы). ГЛПСКА сизгерлек гомуми. Әмма авыруларның 70-90% ы аеруча актив яшьтәге (16 яшьтән 50 яшькә кадәр) ир-атлар, күбесенчә сәнәгать предприятиеләре эшчеләре, машина йөртүчеләр, тракторчылар, авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре ешрак авырый. Авыру балаларда (3-5%), хатын-кызларда һәм өлкән яшьтәге кешеләрдә сирәгрәк ачыклана. ГЛПС ел дәвамында җәйге-көзге чорда авырулар арту белән теркәлә. Авыруның эпидемик үсеше кимерүчеләр үрчү өчен уңайлы елларга туры килә, бу аларның саны артуга китерә. Кеше еш кына ГЛПС вирусы белән зарарланган тузанны сулаганда, җиләк һәм гөмбә җыю өчен урманга барганда, табигатьтә ял иткәндә, дача һәм йорт яны кишәрлекләрендә эшләгәндә, авыл хуҗалыгы эшләрен башкарганда һәм урман эшкәрткәндә йога. ГЛПС булганда инкубация чоры 4 көннән 49 көнгә кадәр (уртача 2-3 атна) тәшкил итә. Авыру кискен рәвештә тән температурасы 38-40 градуска кадәр күтәрелүдән, салкын тиюдән, кискен баш авыртуларыннан, мускуллар авыртуыннан башлана. Биттә, муенда, гәүдәнең өске яртысында гиперемия (кызару) күзәтелә. Башлангыч чорда ГЛПСНЫ еш кына грипп дип кабул итәләр. Кайбер очракларда борыннан кан китү күзәтелә, сидектә кан барлыкка килә. ГЛПСНЫҢ клиник билгеләре нигездә бөерләрнең зарарлануы белән бәйле. Авырулар корсак һәм бил өлкәсендәге авыртулардан зарлана. Сидек күләме кискен кими, авыр очракларда анурия үсә (сидек бүленеп чыгуның тулысынча тукталуы). Клиник билгеләренең җитдилеген һәм авыруның авырлыгын исәпкә алып, ГЛПС белән авыручыларны дәвалау хастаханә шартларында гамәлгә ашырылырга тиеш. Авыруның беренче билгеләре барлыкка килсә, кичекмәстән табибка мөрәҗәгать итәргә кирәк. ГЛПС белән авыручылар башка кешеләр өчен йогышлы түгел. Профилактиканың төп чаралары: Урманга барганда шәхси гигиенаны төгәл үтәргә кирәк, савыт-саба һәм азыкны үләнгә, агач төпләренә салырга ярамый. Бу максатлар өчен клеенка кулланырга кирәк, ә төнгә азык-төлек продуктларын пакетларга төреп, агачка элеп куярга кирәк. Туристлык походларында төн кунар өчен коры, куаклык белән капланмаган, кимерүчеләрдән Азат урман кишәрлекләрен сайларга кирәк. Печән һәм салам кибәннәрендә кунмаска кирәк. Әгәр сез өйдә яки дачада бер атна булмасагыз да, беренче чиратта бинаны җилләтергә кирәк. Шуннан соң дезинфекцияләү чаралары (хлораминның 3% лы эремәсе, хлорлы известь) кулланып дымлы җыештыру тәкъдим ителә, савыт-сабаны яхшылап юарга һәм кайнар су белән сыларга кирәк. Дача, ярдәмче биналарны, гаражларны, базны җыештырганда дүрт катлам марля һәм резина перчаткалар, халат яки башка эш киемнәре кияргә киңәш ителә, аннары аларны салдыралар һәм юалар. Урып-җыю вакытында ашарга, тәмәке тартырга ярамый. Шул ук шәхси профилактика чаралары печән, салам ташу һәм җыю, агач әзерләү, яшелчәләрне күчереп утырту вакытында да кулланыла. Торак һәм ярдәмче биналарны, ишегалларын, бигрәк тә шәхси йортларны чүпләмәскә, көнкүреш чүп-чарларын вакытында чыгарырга кирәк. Кимерүчеләрнең торак биналарга һәм хуҗалык корылмаларына үтеп керү мөмкинлеген булдырмаска кирәк, моның өчен вентиляция тишекләрен металл челтәр белән ябарга һәм тишекләрне цементларга кирәк, шуның белән кимерүчеләр өчен биналарның үтеп кермәвен тәэмин итәргә кирәк. Бозылган яки кимерүчеләр белән пычранган ризыкларны ашау катгый тыела. Эчәр өчен су кайнатылган булырга тиеш. Азык - төлекне кимерүчеләр өчен мөмкин булмаган урыннарда сакларга кирәк. ГЛПС йоктыруны ышанычлырак кисәтү өчен дачалар, бакчалар, шәхси корылмалар территориясендә кимерүчеләрне юк итәргә кирәк.

Дератизацион эшкәртүләр үткәрү – кимерүчеләр йоктыра торган инфекцияләрдән саклану чараларының берсе. Кимерүчеләр кеше сәламәтлеге өчен җитди куркыныч тудырырга мөмкин – төрле авыруларга китерергә мөмкин, шул исәптән бөер синдромы белән геморрагик бизгәк, лептоспироз һәм башкалар. Шуңа күрә территорияләрне кимерүчеләрдән эшкәртү-үзеңне һәм якыннарыңны куркынычлардан сакларга мөмкинлек бирә торган мөһим саклык чарасы. Кимерүчеләр белән көрәшне яз көне, кар яуганчы һәм көз көне, кар яуганчы үткәрергә кирәк. Махсуслаштырылган оешмага мөрәҗәгать итәргә яки эшкәртүне мөстәкыйль башкарырга мөмкин. Шул ук вакытта куркынычсызлык кагыйдәләрен үтәү мөһим. СанПиН 3.3686-21 «йогышлы авыруларны профилактикалау буенча санитар-эпидемиологик таләпләр» таләпләре нигезендә, кимерүчеләр белән көрәш чаралары дератизация чараларын уздыруга гомуми таләпләр нигезендә үткәрелә. Көрәш берничә ысул белән алып барыла: Химик метод (көчле тәэсир итүче агуларны куллану). Приманкаларны махсус тартмаларга салалар, алар аларга рөхсәтсез керү мөмкинлеген булдырмый. Хәзерге родентицидлар кимерүчеләрдә эшкәртелә торган территориядән курку уятырга мөмкинлек бирә, шуның белән объектта кимерүчеләр санын киметә. Методның кимчелеге шунда ки, агулы тозакны башта бер-ике күсе татып карый, ә икенчеләре аларны күзәтә. Әгәр беренче кимерүчеләр белән нидер булса, калганнары инде тозакка тимиләр. Кумулятив тәэсирле агулар бар (ягъни эффект шунда ук түгел, ә күпмедер вакыттан соң күренә), әмма күселәр мондый хәйләләрне дә таный ала. Механик ысул (төрле тозаклар, капкыннар, җилемнәр һ.б. куллану). Тозакларны вакытында салу, капкыннар һәм тозаклар кую күсе һәм тычканнар санын шактый киметергә һәм аны озак вакыт түбән дәрәҗәдә тотарга мөмкинлек бирә. Тышкы ярсыткычларны куллануга нигезләнгән Метод (утратавыш куркыткычлары). Утратавыш-20 000 дән 80 000 Гц га кадәр ешлыклы Дулкыннар, Без аларны ишетмибез, ә күселәр һәм тычканнар аларны яхшы кабул итә. Тавыш куәте-100 дБ га кадәр (очып китүче реактив самолет тавышы). Гадәтләнүне булдырмас өчен, тавыш үзенең тональлеген даими үзгәртә. Фатирларда һәм шәхси йортларда күсе һәм тычканнарны юк итү максатка ярашлы гына түгел, ә тормыш өчен кирәк. Йоктыру мөмкинлеген исәпкә алып, моны мөмкин кадәр тизрәк эшләргә кирәк. Моннан тыш, кимерүчеләрнең тиз үрчү сәләте аларны кичекмәстән бетерү чараларын куллану файдасына өстәмә дәлил булып тора.

Кәүҗияк авыл җирлегендә кар һәм ташу суларын үткәрүнең тискәре нәтиҗәләрен киметү чаралары.

«Тәрбия һәм укытуның туган теле белән төркем тәрбиячесе» республика конкурсының финалында «Кызыл калфак» 4 нче Җәлил балалар бакчасының татар теле тәрбиячесе Рәхмәтова Айгөл Фаил кызы катнаша.

16 нче март көнне МБГББУ "Җәлил гимназиясе" нең Беренчел хәрәкәтендә катнашучылар 4 нче номерлы «Кызыл Калфак» балалар бакчасына визит оештырдылар. Катнашучыларның визиты халыкара игелекле эшләр көненә багышланган иде.

15 нче март көнне Яр Чаллы шәһәренең Органнар залында Муса Җәлил исемендәге Бөтенрәсәй «Шагыйрь һәм музыка» V музыкаль-шигъри фестиваль лауреатларын бүләкләү концерты үткәрелде.

Чара «Бердәм Россия»партиясенең Югары советы Бюросы әгъзасы булган Татарстан рәисе Рөстәм Нургали улы Миңнеханов катнашында узды. Чараның төп темасы-регионда партиянең Халык программасын гамәлгә ашыру йомгаклары һәм документның яңа редакциясенә тәкъдимнәр җыю. Форум программасына дискуссия мәйданчыклары һәм пленар утырыш керә. Дискуссия мәйданчыкларының темалары: "икътисадый үсеш драйверлары», «авыл үсеше», «яшьләр һәм балалар: Киләчәк стратегиясе», "360° га иминлек: һәр яктан караш".