Начар гадәтләр…
4 февраль көнне МББУ "Җәлил 2 нче урта мәктәбе" шәфкать туташы Зиннәтуллина Фирая Ислам кызы 7-8 нче сыйныф укучылары белән «Зарарлы гадәтләр һәм аларның кешенең репродуктив системасына тәэсире»дигән темага профилактик әңгәмә үткәрде. Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы (ВОЗ) сәламәтлекне авырулар һәм физик дефектлар булмау гына түгел, ә тулы физик, рухи һәм социаль иминлек халәте буларак билгели. Сәламәтлекнең иң мөһим өлешләреннән берсе - репродуктив (репродукция-яңарту) сәламәтлек. Репродуктив сәламәтлекне саклау-репродуктив сәламәтлеккә ярдәм күрсәтә торган һәм репродуктив сәламәтлеккә бәйле проблемаларны профилактикалау һәм хәл итү юлы белән гаилә яки аерым кешенең муллыгына ярдәм итә торган факторлар, методлар, процедуралар һәм хезмәтләр җыелмасы ул. Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары буенча, 39% хатын-кыз һәм 20% ир-ат бала таба алмый, ягъни бала табарга сәләтле түгел. Бала тапмауның иң еш очрый торган сәбәпләре-җенси системаның ялкынсыну авырулары, организмның иммун һәм эндокрин системалары эшчәнлеге бозылу, экологиянең начар булуы. Ләкин әгәр бу факторларның барысын да, киеренкелек белән булса да, репродуктив функцияне бозуның объектив сәбәпләренә кертергә мөмкин икән, зарарлы гадәтләр – бала тапмауның иң киң таралган субъектив сәбәбе.
Алкоголь бавырның төп дошманы булып санала. Әмма аның йогынтысын үзендә ир-ат гормоны тестостерон да «тоя". Хәтта бер тапкыр зур дозада спиртлы эчемлекләр эчкәндә дә ир-ат организмында тестостерон дәрәҗәсе кими, ә даими эчүләр вакытында гормон изелә, өстәвенә процесс кире тәэсиргә бирешми. Ягъни күпьеллык эчү организмда тестостеронның кискен кимүенә китерә, бу ир-атны кайчан да булса әти булу мөмкинлегеннән мәхрүм итә. Тәмәке төтене составына керүче никотин да репродуктив функциягә зыянлы йогынты ясый. Сер түгел, тәмәке тартуның беренче тәҗрибәсен күпчелек ир - атлар һәм хатын-кызлар яшүсмер чакта ала, шуңа күрә никотин репродуктив системага аның формалашу чорында ук тискәре йогынты ясый башлый. Һәм кешенең репродуктив системасына иң тискәре йогынтыны наркотиклар күрсәтә. Аларның организмга ничек төшүенә карамастан – инъекцияләр, сулау яки тәмәке тарту юлы белән-наркотиклар гормональ фонны тамырдан үзгәртә, фертильлекне боза. Әйтик, ир - атларда тестостерон дәрәҗәсе кими, бу аны балага уза алмый диярлек. Алкоголь, наркотиклар һәм никотин белән чагыштырганда дөрес тукланмау һәм гиподинамия бөтенләй зарарсыз гадәтләр булып тоела. Ләкин алар да репродуктив сәламәтлекне бозуга китерергә мөмкин. Шуңа күрә табиблар парларга ачыктан-ачык начар гадәтләрдән баш тартырга гына түгел, ә рационны яңадан карап һәм спорт залында дәресләр башлап, гадәти яшәү рәвешен үзгәртергә киңәш итә.
Ир-ат сәламәтлеге өчен туклану да зур әһәмияткә ия. Тәннең мускул массасын тотып тору һәм организмны майлар белән артык йөкләмәү өчен, ир-ат сәламәтлегенә нинди продуктлар сәламәтлек алып килүен якынча гына булса да аңларга кирәк. Диңгез продуктлары файдалы микроэлементларга бай. Диңгез продуктларына диңгез балыгы да керә. Иң яхшысы, әгәр ул майлы булса - мондый балык йөрәк-кан тамырлары системасының күп кенә авыруларын кисәтә, веналар тромбозын һәм простата яман шешен кисәтә.
Ипи сайлаганда, тупас тарттырылган оннан ясалган әйберләргә өстенлек бирегез. Җиләк-җимеш һәм яшелчәләрне күп ашагыз, кызыл җиләк-җимеш һәм яшелчәләр, банан һәм брокколи аеруча файдалы. Чикләвекләр турында да онытмагыз – аларда бик күп май һәм аксым бар.