Кече хуҗалык итү формаларына – «яшел ут»

Бүген Ка­ра­шай Сак­лау авыл җир­ле­ген­дә «Ху­җа­лык  итү­нең ке­че фор­ма­ла­рын җә­ел­де­рү һәм авыл­да ха­лык­ның эш ак­тив­лы­гын арт­ты­ру» ди­гән те­ма­га се­ми­нар-ки­ңәш­мә уз­ды. Ан­да му­ни­ци­паль ра­йон баш­лы­гы Фә­рит Хөс­нул­лин, урын­ба­са­ры Гү­зәл Гә­рә­е­ва,  авыл җир­лек­лә­ре баш­лык­ла­ры, оешма җитәкчеләре, авыл ху­җа­лы­гы про­дукт­ла­ры җи­теш­те­рү­че эш­мә­кәр­ләр, ке­че фер­ма­лар ху­җа­ла­ры, «Да­Милк» ҖЧҖ, «Рос­сель­хоз­банк» вә­кил­лә­ре кат­наш­ты.

Ке­че ху­җа­лык итү фор­ма­ла­ры­на, бел­гә­не­без­чә, шәх­си ху­җа­лык­лар, кресть­ян-фер­мер ху­җа­лык­ла­ры, авыл ху­җа­лы­гы ко­о­пера­тив­ла­ры ке­рә. Авыл ху­җа­лы­гын­да җи­теш­те­рел­гән про­дук­ци­я­нең яр­ты­сы ди­яр­лек шу­лар өле­ше­нә ту­ры ки­лә. Ул без­нең ра­йон­да да шу­лай. Әм­ма бу, шу­ның бе­лән ты­ныч­ла­ныр­га ярый, ди­гән сүз тү­гел. Авыл ху­җа­лы­гы про­дукт­ла­ры бе­лән үзе­без­не үзе­без тәэ­мин итәр­гә ти­еш­ле­ге­без ту­рын­да иң юга­ры мөн­бәр­ләр­дән сөй­лә­нә. Бу, бер як­тан, азык-тө­лек ба­за­рын­да кем­гә­дер бәй­ле бу­лу­дан азат ит­сә, икен­че­дән, авыл хал­кын эш­ле итү, аның өс­тә­мә ке­рем алу­ы­на, тор­мыш шарт­ла­рын ях­шыр­ту­га ире­шү­дә дә адым бу­лып то­ра. Ә, эш­лим, ди­гән ке­ше­гә уңай ал­шарт­лар ту­ды­рыл­мый, дип, бү­ген бе­рәү дә әй­тә ал­мас. Рес­пуб­ли­ка­да бу юнә­леш­тә бул­ды­рыл­ган прог­рам­ма­лар ту­рын­да без дә язып, сөй­ләп то­ра­быз, авыл җир­лек­лә­ре баш­лык­ла­ры да хә­бәр­дар­лар.

Уз­ган ел­да авыл ке­ше­се өчен та­гын бер­ни­чә прог­рам­ма бар­лык­ка кил­де. Алар­ның бер­се – ке­че ми­ни­фер­ма­лар тө­зү­че­ләр­гә 200 мең сум­га ка­дәр дәү­ләт яр­дә­ме. Ка­ра­шай Сак­лау авыл җир­ле­ген­дә бу яңа­лык­ны бик тиз то­тып ал­ды­лар, һәм дүрт га­и­лә шул яр­дәм­нән фай­да­лан­ды. Бы­ел та­гын би­ше­се те­ләк бел­дер­гән.

Му­ни­ци­паль ра­йон баш­лы­гы Фә­рит Хөс­нул­лин да, се­ми­нар-ки­ңәш­мә­дә  кат­на­шу­чы­лар­ны сә­лам­ләп, Ка­ра­шай Сак­лау авыл җир­ле­ген бу юнә­леш­тә эш­ләү­дә үр­нәк итеп ки­тер­де. Ул авыл­да ке­че ху­җа­лык итү фор­ма­ла­рын җә­ел­де­рү­нең әһә­ми­я­те­нә тук­тал­ды, эш­ләр­не та­гын да ак­тив­лаш­ты­рыр­га өн­дә­де. Ра­йон­да уз­ган ел­да бу өл­кә­дә ире­шел­гән­нәр һәм ке­че ху­җа­лык итү фор­ма­ла­ры­на яр­дәм ча­ра­ла­ры ту­рын­да авыл  ху­җа­лы­гы һәм азык-тө­лек ида­рә­се на­чаль­ни­гы Аль­берт Шә­ри­пов чы­гыш яса­ды. Аның әй­тү­ен­чә, ра­йон­да 68 кресть­ян-фер­мер ху­җа­лы­гы, 39 га­и­лә фер­ма­сы эш­ли. Кресть­ян-фер­мер ху­җа­лык­ла­ры­ның үз мил­кен­дә һәм арен­да­га алын­ган 4409 гек­тар җир­лә­ре бар. Бү­ген­ге көн­дә алар 1508 баш мө­гез­ле эре тер­лек, 841 баш дуң­гыз, 1264 баш са­рык ас­рый­лар. Уз­ган ел­да фер­мер ху­җа­лык­ла­ры 2836 тон­на сөт, 352 тон­на ит җи­теш­тер­гән­нәр. Алар «Га­и­лә фер­ма­ла­ры тө­зү», «Фер­мер ху­җа­лык­ла­ры ба­за­сын­да га­и­лә фер­ма­ла­рын үс­те­рү», «Эш­лә­рен баш­лап җи­бә­рү­че фер­мер­лар­га яр­дәм» прог­рам­ма­ла­рын­да кат­на­шып, бар­лы­гы 58 мил­ли­он сум­лык грант­лар от­кан­нар.

Шу­лай да бү­ген авыл­ны әле шәх­си ху­җа­лык­лар то­та. Ра­йон­да 9 мең­нән ар­тык шәх­си ху­җа­лык­та 7524 баш мө­гез­ле эре тер­лек, 8925 баш са­рык һәм кә­җә, 267 баш ат, 142 баш дуң­гыз, 33 мең­нән ар­тык кош-корт ас­ра­ла, 5849 баш умар­та бар. Был­тыр алар 7150 тон­на сөт, 888 тон­на ит җи­теш­тер­гән­нәр. Шәх­си ху­җа­лык­лар да дәү­ләт яр­дә­мен­нән фай­да­ла­на­лар. Мә­сә­лән, сы­ер һәм кә­җә ас­рау­чы­лар­га 8 мил­ли­он сум­лык яр­дәм күр­сә­тел­гән, 33 шәх­си ху­җа­лык­ка, «40х60» прог­рам­ма­сы бу­ен­ча сөт са­ву җай­лан­ма­ла­ры алу өчен, 201 мең сум кү­лә­мен­дә суб­си­дия би­рел­гән. Ке­че фер­ма тө­зү­че 9 ху­җа­лык 200 мең сум­лык яр­дәм­не ал­ган. Ә шәх­си ху­җа­лык­лар­да сы­ер­лар­ның ки­мү­е­нә йо­гын­ты ясау­чы фак­тор­лар­ның бер­се дип ида­рә җи­тәк­че­се алар­дан са­тып алы­на тор­ган сөт­кә бә­я­нең тү­бән бу­лу­ын ата­ды.

Аг­рар тар­мак үсе­шен, сүз дә юк, авыл­да яшь­ләр­не күб­рәк кал­ды­ру­га ире­шеп, ях­шы бел­геч­ләр җә­леп итеп тот­рык­лы­лан­ды­рып бу­ла. Тик әле­гә авыл тор­мы­шы һәм ан­да хез­мәт кую яшь­ләр­не кы­зык­сын­ды­ра ал­мый. Шу­лай ук мо­ңа ка­дәр ху­җа­лы­гын­да тер­лек ас­ра­ма­ган­нар­га сы­ер ас­рар­га ку­шу да ре­аль тү­гел, шу­ңа кү­рә бү­ген аб­за­рын­да ма­лы бул­ган­нар­га күб­рәк йөз то­ты­ла.

Се­ми­нар-ки­ңәш­мә кы­са­ла­рын­да үз ху­җа­лык­ла­рын­да күп­ләп сы­ер ас­рап, иң күп сөт тап­шы­ру­чы­лар­ны бү­ләк­ләп үт­те­ләр. Му­ни­ци­паль ра­йон баш­лы­гы урын­ба­са­ры Гү­зәл Гә­рә­е­ва әй­тү­ен­чә, бу кы­зык­сын­ды­ру ча­ра­сы кон­курс рә­ве­шен­дә оеш­ты­рыл­ган. Ан­да җиң­гән уни­ке га­и­лә­не сәх­нә­гә ча­кы­рып, са­ву ап­па­рат­ла­ры бү­ләк ит­те­ләр.

Аль­берт Шә­ри­пов:

– Бы­ел га­мәл­дә­ге прог­рам­ма­лар­га өс­тә­мә рә­веш­тә ал­ты юнә­леш­тә дәү­ләт яр­дә­ме ка­рал­ган. Шу­лай ук бы­ел­дан «Та­тар­стан Рес­пуб­ли­ка­сы тер­ри­то­ри­я­сен­дә шәх­си ху­җа­лык­ны үс­те­рү­гә яр­дәм бу­ен­ча дәү­ләт прог­рам­ма­сы ту­рын­да»­гы за­кон эш­ли баш­лый. Ул ху­җа­лык­лар­ның үсе­ше­нә, мал-ту­ар, кош-кортлар­ның ар­ту­ы­на сти­мул бу­лыр, дип ыша­на­быз.

Гөл­шат, Ра­мил Габ­дул­лин­нар, Ях­шы­бай авы­лы:

– Без, ке­че фер­ма­лар тө­зү прог­рам­ма­сын­да кат­на­шып, 200 мең сум суб­си­дия ал­дык. Бү­ген 28 баш мө­гез­ле эре тер­ле­ге­без бар, алар­ның 15е – са­вым сы­ер­ла­ры. Азык әзер­ләр­гә чап­кыч­лы «МТЗ-80» трак­то­ры ал­дык, җир алу уе­быз да бар. Авыл­га ба­бай ни­ге­зе­нә кайт­тык, йорт са­лыр­га җы­е­на­быз. Бү­ген са­ву ап­па­ра­ты бү­ләк ит­те­ләр, рәх­мәт. Без мо­ңа шат.

Се­ми­нар-ки­ңәш­мә­нең прак­тик өле­шен­дә Ай­дар Миң­нул­лин, Фир­дә­вес Әхә­тов­ның ке­че фер­ма­ла­рын­да, Та­һир Мө­хәм­мә­тов­ның ат фер­ма­сын­да бул­ды­лар. Зин­фи­ра, Ай­дар Миң­нул­лин­нар ху­җа­лы­гын­да бү­ген 6 са­вым сы­е­ры һәм бер та­на бар, Әхә­тов­лар­да сы­ер­лар­ның баш са­ны 13кә җит­кән. «Сөт­не, эш­кәр­теп, шә­һәр­гә са­ту­га да җи­бә­рә­без, сөт җы­ю­чы­га да тап­шы­ра­быз, - ди Рә­зи­дә ха­ным. – Суб­си­дия без­гә зур яр­дәм бул­ды. Җир­лек баш­лы­гы Ве­ро­ни­ка Хөс­ни­е­ва­ның тын­гы­сыз­лы­гы нә­ти­җә­се дә ул аны алу. Аңа, ра­йон җи­тәк­че­лә­ре­нә зур рәх­мәт. Мон­дый прог­рам­ма­лар ал­га та­ба да эш­лә­сен».

Та­һир Мө­хәм­мә­тов ун ел­лап ин­де ат­чы­лык бе­лән шө­гыль­лә­нә.  Өч би­я­дән баш­лан­ган фер­ма­да бү­ген 26 ат бар – би­я­ләр­не ко­лын­лат­кан, ко­лын­нар­ны са­тып та ал­ган. Са­бан­туй­лар­да ча­быш­лар­да Ка­ра­шай Сак­лау­дан кил­гән ат­лар­ның урын алу­ын ишет­сә­гез, шу­шы фер­ма­да тә­рби­я­лә­нү­че­ләр бу­лыр. Та­һир­ның кы­зы  Рә­зи­лә Сар­ман­да гы­на тү­гел, күр­ше-ти­рә ра­йон­нар­да да ат ча­быш­ла­рын­да кат­на­ша һәм урын­нар ала.

Со­ңын­нан се­ми­нар-ки­ңәш­мә­дә кат­на­шу­чы­лар эш­мә­кәр Ил­дар Зәй­нул­лин­ның шу­шы җир­лек­тә бул­дыр­ган кош­чы­лык фер­ма­сы бе­лән та­ныш­ты­лар.

Авыл­да эш­мә­кәр­лек бе­лән шө­гыль­лә­нер­дәй ак­тив һәм ини­ци­а­ти­ва­лы ке­ше­ләр­не  бар­лар­га ки­рәк. Җир­лек баш­лык­ла­ры бу се­ми­нар-ки­ңәш­мә­дә баш­ла­ры­на са­лып куй­ган уй­лар­ның бер­се – шул­дыр. Бу алар­ның үз­лә­ре өчен га­и­лә ке­ре­ме бул­са, ра­йон өчен – ха­лык­ны сый­фат­лы про­дук­ция бе­лән тәэ­мин итү, бюд­жет­ны ту­лы­лан­ды­ру.

Эн­җи­мә Габд­рә­хи­мо­ва