Тизрәк дәвалансаң, грипп җиңелрәк үтә

А яки дуң­гыз грип­пы кы­зу темп­лар бе­лән та­ра­ла. Ин­де кай­бер тө­бәк­ләр­дә  үлем оч­рак­ла­ры­ның тер­кә­лүе дә бил­ге­ле. Бел­геч­ләр әй­тү­ен­чә, грипп­ның иң юга­ры нок­та­сы фев­раль ае­на ту­ры ки­лә­чәк. Ан­нан ни­чек сак­ла­ныр­га? Без­нең ра­йон бу афәт­кә кар­шы кө­рәш­кә әзер­ме? Та­биб-эпи­де­ми­о­лог Бу­лат Шәй­хе­ләгъ­зам улы Шәй­мар­да­нов бе­лән әң­гә­мә­без –  шул хак­та.

– А грип­пы­ның иң киң та­рал­ган бил­ге­лә­ре нин­ди?

– Юга­ры тем­пе­ра­ту­ра, ютәл, то­мау, та­мак тө­бен­дә, мус­кул­лар­да авыр­ту бар­лык­ка ки­лү, баш авыр­ту, су­лыш алу ешаю, конъ­юнк­ти­вит. Кай­бер оч­рак­лар­да се­зон­лы грипп­ка хас бул­ма­ган бил­ге­ләр дә бу­ла. Мә­сә­лән, аш­ка­за­ны-эчәк эш­чән­ле­ге бо­зы­ла, авы­ру­ның кү­ңе­ле бол­га­ныр­га, ко­сар­га, эче ки­тәр­гә мөм­кин.

– Дуң­гыз грип­пы се­зон­лы грипп­тан ни бе­лән ае­ры­ла?

– А грип­пын­да кат­лау­ла­ну­лар бик ир­тә бар­лык­ка ки­лә. Се­зон­лы грипп­та алар 5-7 көн­нән яки ан­нан да соң­рак бар­лык­ка кил­сә, дуң­гыз грип­пын­да 2-3 көн­нән соң ук баш­ла­ныр­га мөм­кин. Алар ара­сын­нан иң киң та­рал­га­ны – ви­рус­лы пнев­мо­ния. Бу оч­рак­та авы­ру­ның хә­ле бик тиз на­чар­ла­на, кай­бер авы­ру­лар­да 24 сә­гать эчен­дә үк су­лыш ала ал­мый баш­лау кү­зә­те­лә. Бу ва­кыт­та тиз ара­да өс­тә­мә су­лыш ал­ды­ру, үп­кә­ләр­гә ме­ха­ник вен­ти­ля­ция үт­кә­рү ки­рәк бу­ла. Ва­кы­тын­да яр­дәм күр­сә­тел­мә­сә, ке­ше ва­фат бу­лыр­га да мөм­кин. Авы­ру ни­ка­дәр тиз дә­ва­ла­на баш­ла­са, грипп шул­ка­дәр җи­ңел­рәк үтә.

– Ра­йон­да грипп­ка кар­шы нин­ди ча­ра­лар үт­кә­рел­де? Хас­та­ха­нә авы­ру­лар­ны ка­бул итәр­гә әзер­ме? Го­му­мән, без­нең ра­йон­да грипп бе­лән авы­ру­чы­лар бар­мы?

– Ел са­ен көз кө­не, ягъ­ни 20 но­ябрь­гә ка­дәр ке­ше­ләр бе­лән эш­ли тор­ган ка­те­го­рия хез­мәт­кәр­ләр­гә – укы­ту­чы­лар, тәр­би­я­че­ләр, ме­ди­ци­на хез­мәт­кәр­лә­ре һәм баш­ка­лар­га, уку­чы­лар, ба­ла­лар, сту­дент­лар, 60 яшь­тән өл­кән­рәк­ләр­гә, кур­кы­ныч­лы­лык төр­ке­ме­нә кер­гән­нәр­гә, мә­сә­лән, хро­ник авы­ру­лы­лар­га вак­ци­на­ция буш­ка яса­ла. Көзен, әй­тик, ул 10030 ке­ше­гә ясал­ды, һәм план ту­лы­сын­ча үтәл­де. Ә оеш­ма­лар үз хез­мәт­кәр­лә­ре­нә үз­лә­ре тү­ләп яса­тыр­га ти­еш­ләр. Бу уңай­дан “Җә­лил­нефть” җәм­гы­я­тен үр­нәк итеп ки­те­рер­гә мөм­кин.

Бү­ген­ге көн­дә дә при­вив­ка яса­ту­ны со­рап мө­рә­җә­гать итү­че­ләр бар, лә­кин хә­зер соң. Чөн­ки при­вив­ка ясат­кан­нан соң, грипп­ка кар­шы им­му­ни­тет бар­лык­ка кил­сен өчен, 25-30 көн ва­кыт ки­рәк. Шу­ны­сын да әй­те­п ү­тим: бү­ген­ге көн­дә грипп­тан соң кат­лау­ла­ну­лар­дан Рос­си­я­дә 100дән ар­тык ке­ше ва­фат бул­ды. Алар­ның ба­ры­сы да – при­вив­ка­сыз­лар. Без­дә дә, тәҗ­ри­бә күр­сәт­кән­чә, бе­рен­че чи­рат­та при­вив­ка ясат­мау­чы­лар, ба­ла­лар, өл­кән­нәр авы­рый. Бү­ген­ге көн­дә ра­йон­нан бер авы­ру грипп ди­аг­но­зы һәм үп­кә ял­кын­сы­нуы бе­лән Яр Чал­лы йо­гыш­лы авы­ру­лар хас­та­ха­нә­се­нә оза­тыл­ды.

– При­вив­ка яса­тыр­га соң, ди­де­гез. Грипп бе­лән авы­рып кит­сәк, ниш­ләр­гә?

– Һич­шик­сез, өй­дә ка­лыр­га, та­биб ча­кыр­тыр­га һәм аның бө­тен әйт­кән­нә­рен үтәр­гә. Хез­мәт­кә ярак­сыз­лык кә­га­зен дә та­биб өй­дә ту­ты­ра. Бу хак­та баш та­биб­ның мах­сус бо­е­ры­гы чык­ты. Авы­ру авыр хәл­дә бу­ла икән, хас­та­ха­нә­гә са­лы­на. Мо­ның өчен Сар­ман­да да, Җә­лил­дә дә за­пас урын­нар бул­ды­рыл­ды. Шу­ны­сын да хә­бәр итәм: 28 январьдан ра­йон үзәк хас­та­ха­нә­сен­дә ка­ран­тин игъ­лан ител­де. Сар­ман­лы­лар­га бик ки­рәк бул­ган оч­рак­та гы­на хас­та­ха­нә­гә ки­лер­гә ки­ңәш итә­без. Авы­ру яны­на ки­лә­сез икән, иң элек сак­лык ча­ра­ла­рын кү­рү ях­шы – ви­рус­ка кар­шы таб­лет­ка эчәр­гә, бо­рын ти­рә­се­нә ок­со­лин ма­зе сөр­тер­гә мөм­кин, ба­хи­ла, мас­ка ки­е­гез, өс ки­ем­нә­рен са­лып ке­ре­гез, кайт­кач, ку­лы­гыз­ны са­бын­лап юар­га оныт­ма­гыз.

– Ә ха­лык ме­ди­ци­на­сын­нан нин­ди ча­ра­лар фай­да­лы?

– Су­ган, са­рым­сак, ка­ра җи­меш, им­бирь, кар­лы­ган кай­нат­ма­сы, гөл­җи­меш тө­нәт­мә­се, ли­мон чәе. Мөм­кин ка­дәр күб­рәк сы­ек­лык, әй­тик, кай­нар чәй эчү ях­шы. Еш­рак саф һа­ва­да бу­лыр­га ки­рәк.

Сүз уңа­ен­нан

А грип­пы бер ке­ше­дән икен­че­се­нә бик җи­ңел йо­га. Көн­нәр җы­лыт­са, мо­ның өчен шарт­лар та­гы да уңай­ла­на. Авы­ру ке­ше бе­лән ара­лаш­мас­ка, ара­ла­шыр­га ту­ры ки­лә икән, ике ара­да ки­мен­дә бер метр ерак­лык­ны сак­лар­га, өй­дә авы­ру бул­са, ара­ла­шу­ны мөм­кин ка­дәр чик­ләр­гә, еш­рак бүл­мә­не җил­лә­тер­гә, өс­лек­ләр­не юу­чы ча­ра­лар һәм дым­лы чүп­рәк бе­лән  сөр­тер­гә, кул­ны са­бын бе­лән юар­га ки­рәк. Кул бе­лән күз, авыз, бо­рын­га ка­гыл­ма­гыз. Авы­ру­ны ка­рау­чы ке­ше мас­ка яки баш­ка сак­ла­гыч ча­ра­лар­дан фай­да­ла­ныр­га ти­еш. Грипп ва­кы­тын­да ке­ше күп бу­ла тор­ган урын­нар­га бар­мас­ка ты­ры­шы­гыз. Төч­кер­гән­дә,  авыз-бо­ры­ны­гыз­ны кап­ла­гыз, җә­мә­гать урын­на­рын­да тө­кер­мә­гез. Сә­ла­мәт яшәү рә­ве­ше алып ба­ру ор­га­низм­ның ин­фек­ци­я­ләр­гә кар­шы то­ру­чан­лы­гын арт­ты­ра. Өл­кән­нәр, кеч­ке­нә ба­ла­лар, йөк­ле ха­тын-кыз­лар, хро­ник (аст­ма, ди­а­бет, йө­рәк-кан та­мыр­ла­ры) авы­ру­лы­лар һәм им­му­ни­тет­ла­ры көч­сез­лән­гән­нәр ин­фек­ци­я­ләр­гә тиз­рәк би­ре­шә­ләр.

Әң­гә­мә­дәш – Зөл­фия Шә­ри­по­ва